Monografia naukowa

„Parki narodowe i otoczenie społeczno-gospodarcze. Skazani na dialog”


Uczestnicy międzynarodowej konferencji „Parki narodowe w Polsce. Dziedzictwo przyrodniczo-kulturowe a dialog interesariuszy” mieli możliwość publikacji swoich prac w monografii naukowej. Do współpracy zostali zaproszeni wszyscy uczestnicy seminarium – z kraju i zagranicy. Artykuły 15 autorów – naukowców, pracowników parków narodowych i ekspertów – zebrano w trzech rozdziałach: Diagnoza parku narodowego, Zrównoważony rozwój społeczno-gospodarczy otoczenia parku narodowego i Parki narodowe jako motor aktywności turystycznej. Monografia liczy ponad 250 stron.

„Wyciągając wnioski z badań empirycznych, analiz źródeł wtórnych, współczesnych koncepcji zarządzania, należy dojść do wniosku, że park narodowy z przyległymi gminami powinien być traktowany łącznie jako lokalny system społeczno-gospodarczy, którego motorem jest (powinien być) park narodowy stanowiący wyróżnik przewagi konkurencyjnej wobec innych obszarów. Sformułowano rekomendację modelu pod nazwą Obszar Zrównoważonego Rozwoju (lub Obszar Zrównoważonego Rozwoju Parku Narodowego) jako narzędzia zgodnego ze znaną z literatury chociażby koncepcją „nowej organizacji terytorialnej”. Poszukiwanie narzędzi partycypacji, partnerstwa i poczucia wspólnoty są – jak się wydaje – jedyną drogą minimalizacji nieuchronnych konfliktów grup interesariuszy, ale – jak wykazuje praktyka – w różnych obszarach procesem długotrwałym i nie zawsze skutecznym. Stąd też sformalizowanie takiego obszaru może być drogą przyśpieszenia procesu, pod warunkiem znalezienia narzędzi budujących formalne (w tym organizacyjne, prawne i finansowe) i pozaformalne relacje pomiędzy lokalnymi partnerami. Proponowany model jest koncepcją gospodarczą, której zrębów można się doszukiwać np. w funkcjonowaniu uzdrowisk. Każdy z członków modelu powinien dysponować przywilejami i obciążeniami ekonomicznymi przynależności do tak funkcjonującego obszaru. Dla takiej koncepcji organizacji obszaru zrównoważonego rozwoju (OZR) przeprowadzono z pozytywnym rezultatem analizę SWOT ex-ante a formalne, strategiczne cele i argumenty wsparcia takiej koncepcji znaleziono w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju oraz Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030.

Tematyka konferencji międzynarodowej podsumowującej wyniki projektu pod tytułem „Parki narodowe w Polsce – dziedzictwo przyrodniczo-kulturowe a dialog interesariuszy” poza analizą wyników projektu (Walas, Otulak, Raj, Pasierbek, Skawiński, Ziemiańczyk) pozwala na poszerzenie spectrum poglądów na zjawiska dotyczące parków narodowych, jak: zarządzanie ruchem turystycznym (Kruczek, Borkowski), finansowanie parków i ich działalności gospodarczej (Pawlusiński, Wypychowski), promocja dziedzictwa przyrodniczego poprzez Regionalne Organizacje Turystyczne (Fedyk), rozwiązania ekologiczne na obszarach chronionych (Nemethy, Malinowski, Łabaj), aktywizacja społeczności lokalnej (Fischer) oraz studia przypadków parków narodowych Gruzji (Arabuli), Słowacji (Chovancova, Nižnanský) czy Ukrainy (Bezruchko, Zhuk). Te ostatnie są szczególnie cenne, gdyż pozwalają na usytuowanie polskich parków na tle innych rozwiązań. Panel ekspertów, ujęty w programie konferencji, stanowi żywą interpretację poglądów i pozwala uzyskać odpowiedź na pytanie o warunki wdrożenia proponowanego modelu.

Oddając w Państwa ręce niniejszą monografię, mamy nadzieję, że wniesiona przez uczestników konferencji wiedza pozwoli na wprowadzenie skutecznych rozwiązań zrównoważonego rozwoju”.

Bartłomiej Walas

MONOGRAFIA