Tatrzański Park Narodowy


W roku 1947 na terenach należących do Lasów Państwowych utworzono jednostkę administracyjną Tatrzański Park, dopiero jednak w 1954 roku Rada Ministrów wydała rozporządzenie, na mocy którego powstał Tatrzański Park Narodowy. W skład parku weszły tereny należące do Skarbu Państwa, kilka enklaw znajdujących się wówczas w rękach prywatnych oraz lasy w Dolinach Chochołowskiej i Lejowej należące do Wspólnoty Leśnej Uprawnionych 8 Wsi w Witowie (2230 ha). Rok 1993 przyniósł Tatrzańskiemu Parkowi Narodowemu uznanie na arenie międzynarodowej. Został wówczas – wspólnie z położonym po stronie słowackiej Tatranskym Narodnym Parkiem – uznany przez biuro UNESCO MaB za bilateralny światowy rezerwat biosfery. Tatrzański Park Narodowy zajmuje powierzchnię 21 197 ha, z czego 15 191 pokrywają lasy. Ponad 5600 ha zajmują wysokogórskie hale i niespotykane nigdzie indziej piętro turni, zwane także piętrem subniwalnym. Ochroną ścisłą objęto 11 514 ha, przy czym ponad 50% przypada na ekosystemy leśne, reszta to całość piętra hal, turni i kosodrzewiny. Tatrzański Park Narodowy z racji swoich niepospolitych walorów przyrodniczych i krajobrazowych przyciąga rzesze turystów niemal z całego świata. Każdego roku w Tatry wyrusza blisko trzy miliony turystów, dla potrzeb których udostępniono 245 kilometrów szlaków pieszych o zróżnicowanym stopniu trudności. Obok nich na obszarze TPN występują także szlaki rowerowe, w zimie zaś dostępne są szlaki narciarskie i nartostrady. Symbolem Tatrzańskiego Parku Narodowego jest kozica.

Niezwykłe walory przyrodnicze tego obszaru stanowią odzwierciedlenie jego specyfiki. Tatry są najwyższym pasmem górskim w obrębie Karpat. Jego długość wynosi 56 km, zaś szerokość 19 km. Całkowita powierzchnia tego pasma górskiego wynosi 78 500 ha. Najwyższym szczytem Tatr jest wznoszący się po stronie słowackiej Gerlach – 2663 m n.p.m., poza nim jeszcze trzydzieści innych wierzchołków sięga powyżej 2400 m n.p.m. Po polskiej stronie granicy Tatry zajmują 17 500 ha, tworząc pasmo o długości ponad 26 kilometrów i szerokości 12 kilometrów. Najwyższym szczytem po polskiej stronie granicy są Rysy osiągające 2499 metrów n.p.m. Budowa geologiczna stoi za podziałem Tatr na trzy regiony, z których dwa znajdują się częściowo na terenie Polski. Mowa tutaj o zbudowanych ze skał osadowych i metamorficznych (głównie wapieni i dolomitów) Tatrach Zachodnich i najbardziej charakterystycznych krajobrazowo dla tej części naszego kraju Tatrach Wysokich, w których budowie dominują skały krystaliczne, głównie granit. Tatrzański Park Narodowy jest perłą na przyrodniczej mapie Polski. Obejmuje ochroną góry stanowiące ewenement w skali kraju: są najwyższe i najmłodsze, a zarazem jedyne reprezentujące typ alpejski. Charakterystyczne dla nich jest bogactwo form rzeźby terenu: strome turnie sąsiadujące z głębokimi dolinami (o deniwelacjach sięgających 1700 m), strumienie, jeziora i jaskinie. Tych ostatnich jest na terenie TPN około 650, z czego jedynie sześć udostępnionych jest do zwiedzania. Najgłębszą, a zarazem najdłuższą jaskinią po stronie polskiej jest położona w Tatrach Zachodnich Jaskinia Wielka Śnieżna, o łącznej długości korytarzy przekraczającej 23 600 m i deniwelacji 824 m. Do niedawna była ona uważana za najdłuższą w całych Tatrach, jednak ostatnie badania palmę pierwszeństwa w tej kategorii przyznały słowackiej Jaskini Cień Księżyca (długość korytarzy 24 100 m) w Tatrach Wysokich. Na uwagę zasługuje także bogactwo i różnorodność tatrzańskich wód i zjawisk wodnych. Ich wygląd i przebieg uzależniony jest od typu podłoża geologicznego. W Tatrach Wysokich łatwo zauważalna jest obfitość strumieni, wysoko położonych źródeł, wodospadów i jezior. Wynika to z granitowej budowy najwyższych partii polskich Karpat – podłoże jest trudno przepuszczalne, w związku z czy wody spływają po powierzchni. Odmienna sytuacja zauważalna jest w Tatrach Zachodnich. Obfitość wapieni w podłożu sprzyja penetracji w głąb, w skutek czego woda wsiąka w grunt, czyniąc stoki tej części Tatr niemal bezwodnymi. Dopiero w dnach dolin wody znajdują swoje ujście, tam też tworzą się liczne źródła. Tych ostatnich w Tatrach jest niemal bez liku – w obydwu częściach naliczono ich ponad tysiąc. Najbardziej wydajne są te położone na obszarach krasowych w zachodniej części Tatr: Chochołowskie, Lodowe i Spod Pisanej Skały, Olczyskie Wywierzysko i Wywierzysko Bystrej. Wapienne podłoże i zachodzące w związku z tym procesy krasowe powodują, że nie wszystkie potoki są widoczne na całym sowim przebiegu. Część z nich w miejscach zwanych ponorami znika pod ziemią, by wyłonić się w zupełnie innym miejscu zwanym wywierzyskiem. O urodzie Tatr decydują także dwa inne elementy, tym razem obecne głównie w Tatrach Wysokich. Mowa tutaj o wodospadach i jeziorach, których na terenie parku jest wiele. Największe i najbardziej znane wodospady to Siklawa (64-70 metrów wysokości, największy wodospad w Polsce), Wodogrzmoty Mickiewicza (22 metry) i Siklawica (21 metrów). W Tatrzańskim Parku Narodowym jest też 113 jezior, przy czym 28 z nich ma powierzchnię przekraczającą 1 ha. Największym jest powszechnie znane Morskie Oko (35 ha), któremu jednak niewiele ustępuję Wielki Staw w Dolinie Pięciu Stawów Polskich (34 ha). Nieco mniejsze są Czarny Staw pod Rysami (20,6 ha) oraz Czarny Staw Gąsienicowy (18 ha).

Fauna

Roślinność Tatrzańskiego Parku Narodowego jest wysoce specyficzna dla tego regionu. Spośród występujących tutaj około 50 zespołów roślinnych wiele spotykana jest wyłącznie w Tatrach, bądź też góry te są dla nich najważniejszym miejscem występowania. Warunki klimatyczne oraz glebowe decydują o ich pionowym rozmieszczeniu. Roślinność wyraźnie zmienia się wraz ze wzrostem wysokości, tworząc charakterystyczne piętra klimatyczno-roślinne: od regla dolnego aż po piętro turni. Na florę Tatrzańskiego Parku Narodowego zdecydowany wpływ wywiera różnorodność podłoża – nieco inny skład gatunkowy obserwować można na podłoży wapiennym, inny zaś na granitowym. Ogólnie w Tatrach spotkać można ponad tysiąc gatunków roślin naczyniowych. Około 10% z nich podlega ochronie gatunkowej. Z racji wysokości nad poziomem morza Tatry są obszarem występowania wielu gatunków górskich, z czego 14 w Polsce nie występuje nigdzie indziej w stanie naturalnym. Należą do nich m.in. limba, goździk lodowcowy czy goryczka krótkołodygowa. Na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego występuje także około 500 gatunków mchów, 200 gatunków wątrobowców. Obfita jest także biota porostowa (około 700 gatunków) i świat grzybów wielkoowocnikowych (około 550 gatunków).

Fauna

Fauna Tatr, podobnie jak flora, jest w dużej mierze zdeterminowana przez wysokogórski charakter obszaru. Występuje tutaj wiele gatunków endemicznych (występujących na danym terenie), rzadkich i chronionych. Na terenie parku żyje 51 gatunków ssaków, wśród których wymienić można tak rzadkie zwierzęta, jak: kozica, świstak (obydwa gatunki niespotykane nigdzie indziej w Polsce), nornik śnieżny, darniówka tatrzańska czy duże drapieżniki: wilki, rysie i niedźwiedzie. Gniazduje też tutaj ponad 100 gatunków ptaków, między innymi orzeł przedni, pomurnik, płochacz halny, siwerniak czy rzadkie kuraki leśne: głuszec, cietrzew i jarząbek. Niższe gromady kręgowców, czyli ryby, gady i płazy nie są już tak licznie reprezentowane na terenie parku, ich skład gatunkowy nie różni się też specjalnie od sytuacji obserwowanej w niższych partiach polskich Karpat. Zaskakujące może być występowanie na terenie parku jedynie sześciu gatunków ryb, z czego cztery: pstrąg potokowy, głowacz pręgopłetwy, strzebla potokowa i lipień są gatunkami rodzimymi, natomiast pstrąg tęczowy i pstrąg źródlany to przybysze wprowadzeni do wód tatrzańskich przez człowieka. Tatry są także miejscem występowania dla około 5 500 gatunków bezkręgowców, w tym wielu rzadkich gatunków związanych z wyższymi położeniami górskimi.

Tatrzański Park Narodowy

ul. Kuźnice 1
34-500 Zakopane